پایان دوران انباشت ثروت؛ خلیج فارس در آتش تنش با جمهوری اسلامی ایران

کشورهای حاشیه خلیج فارس طی دهه‌های گذشته، امنیت و ثبات اقتصادی خود را بیش از هر چیز در گرو چند عامل کلیدی قرار داده‌اند:

نخست، تکیه بر درآمدهای عظیم نفت و گاز؛ دوم، ایجاد روابط استراتژیک با قدرت‌های جهانی به‌ویژه ایالات متحده آمریکا؛ و سوم، دور نگه داشتن خود از درگیری‌های مستقیم منطقه‌ای.

در بیش از پنجاه سال گذشته، بسیاری از نقاط جهان شاهد جنگ‌های ویرانگر بوده‌اند؛ از خاورمیانه گرفته تا جنگ اخیر در اوکراین. در این میان، کشورهای حوزه خلیج فارس تلاش کردند با حفظ ثبات داخلی و جذب سرمایه، خود را از این بحران‌ها دور نگه دارند و به مراکز مالی و اقتصادی تبدیل شوند.

با این حال، این کشورها همواره با یک تناقض روبه‌رو بوده‌اند: از یک سو امنیت خود را به حمایت خارجی گره زده‌اند، و از سوی دیگر در منطقه‌ای بی‌ثبات قرار دارند. این وابستگی امنیتی به قدرت‌هایی مانند ایالات متحده آمریکا باعث شده که در بزنگاه‌های حساس، عملاً در معادلات کلان جهانی دخیل شوند، حتی اگر تمایلی به ورود مستقیم به جنگ نداشته باشند.

در مورد تحولات اخیر و تنش با جمهوری اسلامی ایران، باید با احتیاط تحلیل کرد. هرچند این کشورها در معرض تهدیدات موشکی و امنیتی قرار دارند، اما واقعیت این است که ساختار دفاعی آن‌ها به شدت به سیستم‌های غربی وابسته است و هرگونه درگیری گسترده می‌تواند کل زیرساخت‌های اقتصادی‌شان را تحت تأثیر قرار دهد.

از سوی دیگر، این تصور که قدرت‌های بزرگی مانند ایالات متحده آمریکا عمداً اجازه گسترش ناامنی را می‌دهند تا کشورهای منطقه را وادار به هزینه‌کرد کنند، یکی از تحلیل‌های مطرح است، اما قطعی و اثبات‌شده نیست. در سیاست بین‌الملل، منافع پیچیده‌تر از آن هستند که تنها با یک هدف توضیح داده شوند.

در سطح کلان‌تر، اگر دامنه درگیری‌ها گسترش یابد، پای اروپا نیز به میان کشیده می‌شود؛ زیرا امنیت این قاره به‌شدت با ساختار ناتو و حمایت ایالات متحده آمریکا گره خورده است. در چنین شرایطی، کشورهایی مانند روسیه نیز ممکن است از فرصت برای افزایش نفوذ خود استفاده کنند، به‌ویژه در مناطق حساسی مانند شرق اروپا و کشورهای بالتیک.

در نهایت، می‌توان گفت دوران «امنیت ارزان» برای کشورهای حوزه خلیج فارس رو به پایان است. این کشورها ناچار خواهند بود بین سه گزینه تعادل برقرار کنند:

تقویت توان دفاعی مستقل، ادامه وابستگی به قدرت‌های خارجی، یا حرکت به سمت کاهش تنش‌های منطقه‌ای از طریق دیپلماسی.

بشير اميرخاني

3.4.2026