آیا آتش‌بس میان آمریکا و ایران تمدید خواهد شد؟

در حالی‌که جهان در انتظار سرنوشت مذاکرات میان آمریکا و ایران است و تهدیدها از هر دو طرف ادامه دارد، نباید از واقعیت‌های پنهان و آشکار غافل شد. آنچه در ظاهر به‌عنوان «آتش‌بس» دیده می‌شود، بیش از آنکه نشانه‌ای از صلح پایدار باشد، یک توقف موقت در میانه یک تقابل عمیق است.

به نظر می‌رسد افزایش فشارهای آمریکا و اسرائیل، با هدف تغییر رفتار یا حتی فراتر از آن، شکل گرفته است. اما دوام ساختار قدرت در ایران، نشان داد که این روند ساده و کوتاه‌مدت نخواهد بود. در عین حال، تهدیدات منطقه‌ای و حساسیت منابع انرژی، آمریکا را به سمت مدیریت موقت بحران و پذیرش نوعی آتش‌بس سوق داد آتش‌بسی که می‌تواند کارکردی تاکتیکی داشته باشد.

در سوی دیگر، جمهوری اسلامی نیز تحت فشارهای اقتصادی، داخلی و بین‌المللی، ناچار به پذیرش چنین وضعیتی شده است. اما این پذیرش، بیش از آنکه نشانه ثبات باشد، بیانگر ورود نظام به مرحله‌ای از فرسایش و استیصال است.

بر همین اساس، تحلیل من این است که با وجود همه بازی‌های سیاسی، این وضعیت قابل دوام در بلندمدت نیست. ساختاری که همزمان با فشار خارجی، نارضایتی داخلی و انزوای بین‌المللی روبه‌رو باشد، دیر یا زود به نقطه‌ای می‌رسد که ادامه آن ممکن نیست. از این منظر، «آتش‌بس» نه پایان بحران، بلکه بخشی از روندی است که در نهایت به تغییرات اساسی منجر خواهد شد.

این پرسش مهم مطرح است که اگر چنین ساختاری باقی بماند، چه پیامدی خواهد داشت؟ یک نظام تحت فشار و آسیب‌دیده، می‌تواند رفتاری غیرقابل پیش‌بینی‌تر از خود نشان دهد و این امر خطر بی‌ثباتی را در منطقه افزایش می‌دهد. به همین دلیل، حتی تداوم آن نیز با هزینه‌های سنگین همراه خواهد بود.

در عین حال، تجربه‌های تاریخی نشان می‌دهد که تغییرات سیاسی بزرگ، گاه به‌صورت ناگهانی و غیرقابل پیش‌بینی رخ می‌دهند. همان‌گونه که در برخی کشورها شاهد آن بوده‌ایم، زمانی که مجموعه‌ای از فشارهای داخلی و خارجی به نقطه اوج می‌رسد، تحولات می‌تواند با سرعتی فراتر از انتظار اتفاق بیفتد.

بر این اساس، می‌توان گفت که آینده این آتش‌بس و حتی آینده ساختار سیاسی موجود، به‌شدت وابسته به روند همین فشارها و تحولات است. اما آنچه در این میان اهمیت دارد، این است که نشانه‌های فرسایش و ناپایداری به‌وضوح دیده می‌شود.

جمع‌بندی این تحلیل آن است که صرف‌نظر از تاکتیک‌های کوتاه‌مدت و توافق‌های موقت، روند کلی به سمتی حرکت می‌کند که ادامه وضعیت فعلی دشوار خواهد بود. به بیان روشن‌تر، با توجه به مجموعه شرایط، این نظام در مسیر پایان خود قرار گرفته است حتی اگر زمان و شکل دقیق آن هنوز مشخص نباشد.

بشیر امیرخانی

۱۸.۰۴.۲۰۲۶